to miejsce na notatki, ulotne myśli, refleksje, o których nie chcę zapomnieć. nikt nie musi tego komentować, ani czytać. mimo wszystko postaram się, by ten blog mógł być wiarygodnym źródłem informacji dotyczących historii sztuki.
więcej o sztuce nordyckiej: www.utulethule.pl
a wiecie, co jest we fryburgu? niektórzy nie wiedzieli, pamiętali, że coś ważnego, ale nie mogli sobie przypomnieć, co.
fryburg, miasto położone w zachodniej części szwajcarii, zostało założone już w XII wieku. jedną z najważniejszych punktów tego miasta jest gotycka katedra św. mikołaja. powstała ona na miejscu romańskiej kaplicy, której przebudowę rozpoczęto w roku 1283, a zakończono postawieniem wieży w roku 1490.
ciekawym elementem architektonicznym założenia jest dzwonnica z 11 dzwonami, która ma 76 metrów wysokości i prowadzą na nią 365-stopniowe kręcone schody.
drugą ciekawostką może być materiał, z którego zbudowano katedrę, a który obecne przysparza wielu kłopotów. bowiem piaskowiec, budulec założenia, jest bardzo wrażliwy na spaliny i działanie kwaśnych deszczów (sic!), przez co budynek wymaga częstych renowacji i stałej konserwacji.
Katedra św. Mikołaja, 1283-1490, Fryburg Szwajcarski
Katedra św. Mikołaja, wieża, ok. 1490
w odpowiedzi na brak informacji na stronie niemieckiej lub zdawkowość informacji na stronie francuskiej na temat mnie osobiście przy tej okazji interesujący warto podkreślić, co nam - polakom - powinno się wydawać w tej katedrze najcenniejsze. i proszę bardzo, okazuje się, że najciekawszym dla polskiego małego historyka sztuki elementem budowli nie jest dzwonnica (skądinąd piękna; z ciekawą rozetą i pięknymi strzelistymi pinaklami) ani pokaźne organy autorstwa francuskiego artysty, alojzego moosera, ale witraże józefa mehoffera.
Choć sam Józef Mehoffer to nazwisko słynne nie tylko we Fryburgu, ale w całej Szwajcarii. W 1895 roku ten młody krakowski artysta wygrał konkurs na zaprojektowanie witraży do gotyckiej kolegiaty św. Mikołaja we Fryburgu. Przez 41 lat Mehoffer pracował nad 13 olbrzymimi oknami. To dzieło jego życia znalazło uznanie w oczach tak znanych współczesnych mu artystów jak Ferdynand Hodler oraz krytyków. Zespół szklanych obrazów uznali oni za najlepsze dzieło sztuki modernistycznej w Szwajcarii i jedno z najwybitniejszych w świecie przykładów secesji. Dziś jeszcze witrażami Mehoffera chlubią się wszystkie przewodniki po Fryburgu i to na równi ze słynnymi nowoczesnymi rzeźbami Jeana Tinguely'ego i Niki de Saint Phalle w pobliskim muzeum ich twórczości.
źrodło: gazeta.pl
gdy wygrał konkurs w 1895 roku miał zaledwie 25 lat, a mimo to jego karton "apostołowie" wyprzedził projekty 26 pozostałych kandydatów wywodzących się z najlepszych szkół europejskich. w latach 1895 - 1936. 13 witraży, z których osiem znajduje się oknach kaplic otwartych do naw bocznych (z lat 1895-1918) oraz pięć w oknach prezbiterialnych (z lat 1919 – 1936), przedstawia sceny z dziejów fryburga oraz świętych najważniejszych dla tego miasta, ale także sceny biblijne i fundamentalne prawdy wiary. "(...) mieniące się wszystkimi kolorami witraże z Trójcą Świętą - skupionym obliczem Boga Ojca, wizerunkiem Chrystusa i gołębim wyobrażeniem Ducha Świętego, oraz z postaciami świętych, między innymi Jana, odtrącającego demona Jakuba i idącego na kaźń Andrzeja. Ukazują postacie zwycięskiej Matki Boskiej, apostołów, męczenników, biskupów i diakonów, błogosławionego Mikołaja, oraz trzech króli schylonych w pokłonie przed podobną do krakowskiej szopką." (źródło: www.tele-program.pl)
Józef Mehoffer, Hołd Trzech Króli, Rzeź Niewiniątek (poniżej), po 1930, fot. Rafał Babicz
Józef Mehoffer, Hołd Trzech Króli (karton), 1930, MNK
wykonanie witraży, uznawanych przez niektórych za "dzieło życia" mehoffera, zajęło artyście niemal pół życia. widać w nich pewną ewolucję stylu mehoffera. w najwcześniejszych dziełach widać wpływ twórczości nauczyciela artyści, jana matejki - historyzm, jednak późniejsze dzieła prezentują już cechy bliższe secesji (szczególnie witraże z naw), a te najpóźniejsze, z okresu międzywojennego nawiązują do art deco (prezbiterium).
Józef Mehoffer, witraż z katedry we Fryburgu,
fot. Rafał Babicz
Cały ten monumentalny zespół cechuje niezwykła dekoracyjność wyrażająca się w oszałamiającym bogactwie ornamentyki, form i barw harmonijnie wpisanych w pewne rytmy kompozycyjne i w artykulacje architektoniczne smukłych gotyckich okien. W witrażach kaplic uwagę zwracają monumentalne, pełne wyrazu postacie. Każda ze scen zawiera głębokie treści – głównie religijne, lecz również historyczne i inne. Dominuje triumfalny, patetyczny ton.
źrodło: Anna Zeńczak, "Witraże Józefa Mehoffera w katedrze p.w. św. Mikołaja z Flue we Fryburgu w Szwajcarii", www.i-mnk.pl
Józef Mehoffer, witraż z katedry we Fryburgu,
fot. Rafał Babicz
w kolekcji muzeum narodowego w krakowie znajduje się pokaźny zbiór kartonów wraz z zachowanym w magazynach kartonem "apostołowie".
****
warto zaznaczyć, że witraże i inne wielkoformatowe dzieła autorstwa mehoffera znajdują się również w innych świątyniach:
- polichromia sklepienia katedry ormiańskiej we lwowie
- projekt witraży katedry łacińskiej tamże
- polichromia i projekty witraży kościoła pw. najświętszego serca pana jezusa w turku
- projekt witraży w budynku komunalnej kasy oszczędności miasta krakowa
Józef Mehoffer, Narodziny Jezusa, Katedra Łacińska we Lwowie
Józef Mehoffer, Alegoria Oszczędności, 1933,
budynek Komunalnej Kasy Oszczędności w Krakowie
nasz ulubiony grecki malarz, el greco (domenicos theotocopulos), urodzony w roku 1541 najprawdopodobniej na krecie, inspirował się tym, co ujrzał w czasie podróży po europie; w 1568 roku zapoznał się z pracami tycjana w wenecji, a potem też miał bliski kontakt z pracami tintoretta. od 1570 roku przebywał w rzymie, gdzie spotkał się z twórczością rafaela i michała anioła, lecz ich prace nie zachwyciły malarza. ówczesną stolicę sztuki opuścił siedem lat później, najprawdopodobniej przez konflikt z vasarim, znanym dzisiaj przede wszystkim ze zbioru biografii najważniejszych artystów średniowiecznych i renesansowych.
z włoch przeniósł się do hiszpanii, gdzie osiadł w toleda i tam spędził resztę swojego życia. stąd też uznaje się go za malarza hiszpańskiego. tworzył głównie na polecenie kontrreformacyjnej inkwizycji i przede wszystkim obrazy przedstawiające sceny religijne lub wizje mistyków. jest najpopularniejszym przedstawicielem manieryzmu, jego charakterystyczny styl: żywa kolorystyka, ekspresja form i misterne wydłużenie postaci czyniące je jakby bohaterami snów często pełne są mistycznej ekstazy stał się inspiracją dla artystów późniejszych, chociażby picassa, pollocka czy cezanne'a.
do jego najważniejszych prac należy zaliczyć nie tyle te o tematyce religijnej (wniebowzięcie najświętszej marii panny z 1577, trójca święta, 1577; męczeństwo świętego maurycego, 1580-82 czy znany pogrzeb hrabiego orgaza z1586 roku), ale również płótna widok z toledo, 1597 czy laokoon, 1610.
El Greco, Wniebowzięcie NMP, 1577
El Greco, Pogrzeb hrabiego Orgaza, 1586
El Greco, Laokoon, 1610
obraz el greco w polsce
dziwnym trafem w naszym pięknym kraju odnaleziono obraz tego malarza. w roku 1964 w miejscowości kosów lacki na podlasiu podczas inwentaryzacji zabytków odnaleziono na plebanii płótno tego malarza. co ciekawe, obraz uchował się na plebanii bardzo długo, zdążył zniszczyć się od dymu świec, a właściciele płótna nie mieli pojęcia, jakiego rozmiaru skarb trzymają pod swym dachem. po to właśnie przez próbę uzyskania zgody na przebudowę dachu w małym kościółku w kosowie lackim obraz został zauważony, bo miał stał się kartą przetargową do zrealizowania wymiany dachu.
gdy przybyłe w roku 1964 pracownice instytutu sztuki pan, izabella galicka i hanna sygietyńska zauważyły ten "pociemniały i brudny, z rozdarciem w lewym, górnym rogu" obraz, zaintrygował je, choć początkowo nikt nie chciał uwierzyć, że autorem obrazu jest wielki manierysta. wątpliwości rozwiały się w roku 1974, gdy podczas konserwacji odkryto niedostępną dotąd, bo zagiętą na blejtramie oryginalną sygnaturę domenicos theotokop(ulos).
choć nie wiadomo, skąd obraz znalazł się w takim miejscu, autorstwo zostało potwierdzone, a obraz trafił do kolekcji muzeum diecezjalnego w siedlcach (co uczyniło miasto wielką atrakcją turystyczną; warto zauważyć, że siedlce chlubią się obrazem już na samym wjeździe do miasta na tablicach powitalnych) i jest tam eksponowane od 2004 roku.
obraz przedstawia świętego franciszka z asyżu w momencie ostrzymania stygmatów. postać jest wydłużona; mimika i gesty świętego ukazują dramatyzm sceny. kolorystyka całego obrazu jest bardzo zimna, tak jakby stygmatyzacji towarzyszyły zjawiska pogodowe, np. burza. sam franciszek godzi się z tym wielkim wyróżnieniem i gotowy na uciążliwy ból pochyla się do przodu rozchylając ręce czekające na rany, sam zaś wiernie wpatruje się w niebo.
mówiąc o historii sztuki sprzed ii wojny światowej warto wspomnieć o tym, że wraz z rozwojem nauki i przemysłu powstał nowy przedmiot rozmyślań estetycznych i etycznych - maszyna. jak pisze umberto eco w książce "historia piękna": idea piękna jest względna nie tylko w różnych epokach historycznych. nawet w tej samej epoce, a nawet w tym samym kraju mogą współistnieć różne ideały plastyczne. przykładem swego rodzaju wybryku na tle innych nurtów i tendencji artystycznych okazał się futuryzm zapoczątkowany we włoszech przez poetę filippo tommaso marinetti i malarza umberto boccioni, którzy nie uważali futuryzmu (łac. futurus - przyszły) za nowy kierunek czy styl, lecz za ideologię, zmianę myślenia. w roku 1909 wydali tzw. manifest futuryzmu", w którym głosili zniszczenie kultu przeszłości, zignorowanie krytyków i historyków sztuki oraz wygnanie ze sztuki wszystkich wykorzystywanych już tematów i motywów w imię nowatorstwa i tworzenia sztuki nowej, dalekiej od klasycznego naśladownictwa. jak głosili w "akcie założycielskim i manifeście futuryzmu: wspaniałość świata wzbogaciła się o nowe piękno: piękno szybkości! samochód wyścigowy ze swoim pudłem zdobnym w wielkie rury podobne do wężów o ognistych oddechu... ryczący samochód, który zdaje się pędzić po taśmie karabinu maszynowego, jest piękniejszy od nike z samotraki! ten przełom w poczuciu estetycznym, choć nie zyskał większego odzewu w późniejszym czasie, był kwintesencją buntu artystów znudzonych klasycznymi regułami. uznano, że dzieło ludzkie, twór cywilizacji i wszystkie jej następstwa związane z postępem nauki poprzez swoją przydatność i praktyczność są piękniejsze od zwykłych, statycznych dzieł sztuki. nie oznaczało to jednak zerwania ze sztukami plastycznymi, ale z obraniem nowej drogi, tak jak na przykład przedstawia to obraz giacomo balla "dynamizm psa na smyczy", który pokazuje spacer z psem tak, jak się go widzi, pełen ruchu i ciągłej zmiany.
Giacomo Balla, Dynamizm psa na smyczy, 1912
malarstwo
głównymi cechami malarstwa futurystycznego przedstawionymi w "technicznym manifeście malarstwa futurystycznego" było ukazywanie przedmiotu w ruchu, tak jakby w rozbiciu, by nie tak jak dotychczas przedstawić ruch za pomocą namalowania klatki z filmu - obrazu powstałego w wyniku zatrzymania ciała w sekundzie, chwili ruchu, ale tak, jak oko naprawdę widzi ruch - ugięta w czasoprzestrzeni, zwielokrotnioną, nieostrą, rozbitą niczym w oku owada albo kalejdoskopie. stwierdzono, że przedmioty nie posiadają jako takiej indywidualności, są częścią tłumu innych przedmiotów i całego otoczenia. „szesnaście osób otaczających cię w jadącym autobusie staje się w tym samym czasie jednym. są bez ruchu i jednocześnie się przemieszczają. ... autobus wjeżdża w mijane domy, a one rzucają się na autobus, spajając się z nim w jedno.” styl futurystów kształtował się powoli; w latach 1910 - 1911 stosowano technikę mpresjonistycznego dywizjonizmu, która wiązała się z optycznymi odkryciami fizyków, a polegała na ograniczeniu palety barw widma słonecznego. farby nakładano plamami czystych kolorów do postaci pola punktów i linii tak, że dopiero z pewnej odległości tworzyły kolory uzupełniające i całość obrazu. uzyskuje się w ten sposób efekt wibracji i świetlistości, niemożliwy do osiągnięcia przy mieszaniu kolorów. inspirowano się również kubistyczną dekompozycją płaszczyzn, która wzbogacona o żywość barw i dynamikę tworzyła siatkę linii sił podkreślających i potęgujących wrażenie ruchu. pragnienie pokazania ruchu zaowocuje abstrakcjami złożonymi z pionowych linii i barwnych plam, podporządkowanych skomplikowanej geometrii przenikających się i łączących płaszczyzn. początkowo używano głównie barw takich jak brązy, ugry, zielenie, a potem rozjaśniono paletę i przekonano się do barw czystszych i bardziej nasyconych.
jednym z najważniejszych motywów powtarzających się w malarstwie futurystycznym było miasto, pełne ruchu i migających świateł. to głównie w znajdujący się w miastach transport mógł pozwalać na doświadczenia związane ze zlewaniem się obrazów obserwowanych przez okno rozpędzonego samochodu lub pociągu. właśnie te optycznie doświadczenia doprowadziły do teorii, że wszystko się zlewa, nie ma przedmiotów i części niezależnych, wszystko jest częścią składową wielkiego krajobrazu.
wielkim fetyszem futurystów była maszyna, często pojawiająca się w obrazach, co widoczne jest w twórczości związanego z futurystami fernanda legera, którego inspiracja współpracą z włoskimi artystami miała wpływ na utworzenie własnego stylu często nazywanym tubizmem, bo przedstawiającym rzeczywistość w postaci rur i tub, porównując ją do maszyn.
Fernand Léger, Karciarze, 1917
jednym z najważniejszych malarzy-futurystów był giacomo balla, urodzony w turynie, gdzie studiował, by w 1958 roku przeprowadzić się do rzymu. tam pracował jako ilustrator, portrecista i karykaturzysta, a w 1899 roku jego praca znalazła się na biennale w wenecji. po roku 1910 związał się z futuryzmem, i to prace z tego okresu uczyniły go istotnym w historii sztuki.
Giacomo Balla, Dziewczynka na balkonie, 1912
Giacomo Balla, Szybkość samochodu, 1913
istotnym malarzem był także założyciel futuryzmu, umberto boccioni, który urodził się w calabrii, ale po skończeniu nauki także przeprowadził się do stolicy włoch. tam poznał wielu młodych malarzy uczęszczających do pracowni giacomo balli, którzy później dołączyli do grupy futurystów. po ogłoszeniu manifestu tworzył w duchu grupy, jednak współpracę z młodymi malarzami przerwała wojna. boccioni zaciągnął się do wojska i podczas bitwy spadł z konia, a ten poważny upadek doprowadził do jego śmierci.
na początku swej twórczości malował w technice pointylizmu, ale potem zaczął realizować program futurystów, tworząc formy za pomocą przenikających się nawzajem płaszczyzn, komponując obraz wg reakcji przedmiotów na światło. jego dzieła dotyczyły głównie tematyki miasta i jego zapełnionych ulic, ale od 1913 malował głównie szybkość - parowozy, samochody i rowery. jego twórczość stopniowo przekształcała się w abstrakcjonizm.
Umberto Boccioni, Elastyczność (synteza ruchu galopującego konia), 1912
Umberto Boccioni, Cyklista, 1913
ciekawym artystą był także gino severini. urodził się w toskanii, ale potem przeprowadził się do paryża. na początku tworzył w pointyliźmie, także w stylu kubistycznym, a od ogłoszenia manifestu w 1909 z umbero boccionim i innymi zaprzyjaźnionymi malarzami związany był z futuryzmem. po 1913 roku nawiązywał rónież do abstrakcjonizmu, by powrócić do sztuki figuratywnej i kubizmu.
Gino Severini, Błękitna tancerka, 1912
Gino Severini, Pancerny pociąg, 1915
rzeźba i architektura
jedynym twórcą i teoretykiem rzeźby futurystycznej był boccioni. w swoich kompozycjach przeciwstawił się akademickiej wierności naturze i tradycji historycznej. jego najważniejszym dziełem w tym zakresie jest rzeźba "jedyna forma ciągłości w przestrzeni" z brązu.
Umberto Boccioni, Jedyna forma ciągłości w przestrzeni, 1913
w architekturze futuryzm wyraził się w wizjonerskich projektach miast przyszłości antonia sant’elii, uważanego za jedynego z najwybitniejszych teoretyków nowoczesnej, funkcjonalistycznej urbanistyki początku XX wieku. jego projekty ukazywały proste, funkcjonalne, pozbawione wszelkich ozdób wieżowce z betonu, stali i szkła. jego budowle były to proste, dynamiczne bryły z zastosowaniem dużej ilości technologii, ale małej ilości roślin i małą ingerencją natury.
Antonio Sant'Elia, Projekt futurystyczny, 1914
futurym, jako zespół tendencji do porzucenia klasycznego pojęcia o pięknie i tradycyjnego mimezis, zarówno w literaturze, sztuce jak i muzyce i teatrze mocno oddziaływał na całe przedwojenne włochy, a także na inne kraje, np. rosję i polskę (najważniejszym futurystycznym polskim malarzem był tytus czyżewski), jednak choć wielu malarzy-futurystów sprawdzało się także w abstrakcjonizmie, który pasował doktrynie futurystów, to kierunek sam w sobie nie miał kontynuacji w późniejszych czasach ani bezpośredniego wpływu na późniejsze dzieje sztuki.
data urodzin: 1 lipca 1831, warszawa nauka: warszawska szkoła sztuk pięknych, kształcił się też w petersburgu i w paryżu. kierunek: realizm
tematyka: głównie historyczna, także pejzaże (widoki tatr), malarstwo obrazowe, religijne i portrety technika: malarstwo olejne, ilustracje do książek, grafiki - litografia najważniejsze obrazy:
- kiejstut i witold więźniami jagiełły 1873
- zabójstwo przemysława ii w rogoźnie, 1881
- krajobraz podgórski, 1882
- dziewczyna z gołąbkiem, 1886
- wyschnięty potok w tatrach, 1893
- babcia idzie!, 1897 zasługi: liczna artykuły z historii sztuki, polskie tłumaczenie "trattato della pittura" leonarda da vinci, podręcznik anatomii dla artystów; był współzałożycielem towarzystwa zachęty sztuk pięknych - organizacja skupiającej artystów i miłośników sztuki, założona w warszawie w 1860 wraz z aleksanderm lesserem. jej głównym zadaniem była popularyzacja sztuki polskiej, niesienie pomocy młodym artystom, działalność wydawnicza, organizacja wystaw i konkursów. (od 1900 siedziba w gmachu projektu stefana szyllera - galeria zachęta) uczniowie: sama śmietanka! między innymi: józef chełmoński, władysław podkowiński, leon wyczółkowski, józef pankiewicz, wacław chodkowski. data śmierci: 25 lutego 1901, warszawa
Wojciech Gerson, Zabójstwo Przemysława II, 1881, MNW
już nigdy więcej nie będę miała problemu z tym obrazem!
rogoźno, miasto lokowane na prawie niemieckim znajduje się w województwie wielkopolskim niedaleko poznania. król przemysł II (król polski od 1295 roku) wybudował w tym mieście modrzewiowy zamek i w ogóle był bardzo związany z tym miejscem - często tu przebywał, o czym świadczą dokumenty z 1284 i 1286 roku. ostatnia zanotowana obecność króla w mieście to ta z 8 lutego 1296 roku, gdy został zamordowany.
sprawa zabójstwa przemysła jest niejasna, bowiem nie wiadomo do końca, kto był mordercą. według jednej z teorii margrabowie branderburscy oraz jan, siostrzeniec przemysła (wspólnym motywem zbrodni miała być nienawiść niemców i zazdrość siostrzeńca względem koronacji przemysła.) wysłali oddział zbrojnych, który wtargnęli do rogoźna i porwali króla. choć mieli dowieźć go do brandenburgii, to mocno zraniony król nie nadawał się do dalszej drogi i zabito go w podróży.
obraz gersona przedstawia sytuację nieco inaczej. w zagraconej i nieuporządkowanej izbie na byle jakim łóżku przeciąga się piękne, młode ciało śpiącego króla. z ciemnego korytarza zerkają uzbrojeni mężczyźni, obserwujący stojącego nad łożem króla mężczyznę z nożem. mężczyzna wydaje się być niepewny i zdezorientowany, ręka z nożem zawisła w powietrzu i nie wykonała jeszcze śmiertelnego ruchu. gerson ciekawie przedstawia mimikę twarz postaci, szczególnie centralnej postaci zabójcy, na której malują się skomplikowane uczucia.
gramy od czasu do czasu z kolegą w grę pozwalającą na zapamiętywanie dat niektórych dzieł sztuki. sam fakt grania w takie gry już świadczy o naszej desperacji, ale czasem bywa ciekawie, a i niektóre dziwne daty łatwiej zapamiętać, kiedy się wspomina tę zabawę. zaczynamy!
Simone Martini, Zwiastowanie, 1333
1333 - simone martini, uczeń duccia, jeden z najoryginalniejszych i znaczących artystów sienieńskich bardzo dobrze wyuczył się u mistrza techniki przedstawiania postaci jako trójwymiarowych. obraz ołtarzowy do kaplicy saint ansano został namalowany wspólnie ze szwagrem, lippo memmim, jednak najbardziej znaczący fragment - scena główna zwiastowania, jest autorstwa martiniego. przedstawienie to jest tradycyjne: widać symbole takie jak lilie oznaczające czystość, czy umieszczony między postaciami gołąb sugerujący obecność obecność ducha świętego.złota reliefowa inskrypcja z ust anioła zawiera słowa: ave gratia plena dominus tecum ("bądź pozdrowiona, łaskiś pełna, pan z tobą") choć postać marii jest przedstawiona wzorowo, a raczej namalowanie jej stroju według średniowiecznych konwencji, to uważa się, że po raz pierwszy u martiniego pojawia się złamanie jednej z zasad - maryja po raz pierwszy w scenie zwiastowania kuli się ze strachu, niepewna słów przybyłego znikąd anioła.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1333 - 25 kwietnia – koronacja kazimierza, syna władysława łokietka, na kazimierza III wielkiego, króla polski w katedrze wawelskiej w krakowie
Dyptyk z Wilton, autor nieznany, 1399
1399 - Dyptyk z Wilton
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1399 - śmierć królowej jadwigi; koniec dynastii andegawenów na tronie polskim, początek panowania dynastii jagiellonów.
Andriej Rublow, Święta Trójca, 1410
1410 - andriej rublow, jeden z największych ruskich malarzy ikon, wypracował niepowtarzalny styl, zrywający z surowością formy, kolorytu i ekspresji tradycyjnego rusko-bizantyjskiego malarstwa ikon. dzieło "święta trójca" zostało wpisane do oficjalnego kanonu przedstawiania trójcy, tak ważna okazała się ta praca. rublow przedstawił statyczny portret trzech postaci, boga ojca, syna jezusa chrystusa i ducha świętego, wszystkie trzy postaci trzymają laski - oznakę boskości.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1410 - 15 lipca – pod grunwaldem krzyżacy ponieśli klęskę w bitwie z armią polsko-litewską władysława jagiełły.
Sandro Botticelli, Oszczestwo, 1494
1494 - obraz wzorowany na antycznym obrazie greckiego malarza apellesa znanym nam dzisiaj tylko z opisów lukiana. obraz ten jest ostatnim o tematyce świeckiej w twórczości botticelliego. dzięki niemu możemy przekonać się, jak wyglądał obraz apellesa namalowany w odpowiedzi na zarzut innego malarza, antifiliosa, który zarzucił mu udział w spisku przeciwko ptolemeuszowi, który uwierzył w to oszczerstwo. obraz składa się z alegorii cech takich jak zawiść, oszczerstwo, ignorancję i podejrzliwość, które towarzyszą postaciom historycznym - królowi midasowi z oślimi uszami i bezimiennemu niewinnemu, postaci ciągniętej przez oszczerstwo przed tron naiwnego króla.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1494 - hiszpania i portugalia podpisały w tordesillas traktat o linii demarkacyjnej, który podzielił tereny w basenie oceanu altantyckiego odkryte w wyniku wielkich odkryć geograficznych.
Agnolo Bronzino, Zwycięstwo Czasu nad Miłością, 1540
1450 - malarz angolo bronzino, nadworny malarz florenckiego księcia cosimo de medici, to przedstawiciel chyba już manierystyczny, bowiem jego najbardziej znana praca, zwana także "alegorią czasu i miłości", przejawia cechy późnego renesansu, co widać w skręcie postaci oraz już przypominającej barokową - erotyce. śmiały erotyzm centralnej postaci wenus i obejmującej ją kupidyna oraz niejasna metaforyka to typowe cechy manieryzmu. skrzydlaty starzec podtrzymujący klepsydrę to personifikacja czasu, niemal ostrzegająca kochanków przed nieubłaganym upływem piasku w szklanym zegarze. pozostałe postaci są nazywane rozpaczą/ zazdrością i szaleństwem/przyjemnością oraz zapomnieniem, których obecność ma tylko podkreślić naturę kruchej, nietrwałej miłości.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1450 - 9 lipca – henryk VIII tudor unieważnił swoje małżeństwo z czwartą żoną, anną z kleve.
Giuseppe Arcimboldo, Lato, 1573
1573 - ten znany wszystkim obraz włoskiego malarza doby baroku to wspaniały przykład iluzjonistycznego malarstwa tego okresu. twórczość arcimbolda jest wyjątkowa, jako pierwszy chyba wprowadził do obrazu kompozycję przedmiotów, roślin, zwierzątek, warzyw i owoców, które zależnie od punktu widzenia mogą przedstawiać skomplikowanie ułożoną martwą naturę albo - jak w tym przypadku - portret uśmiechniętej starszej pyzatej kobiety. mówi się, że obrazy arcimbolda zapowiadają surrealizm.
1573 - data pierwszej wolnej elekcji w polsce (zwycięstwo francuskiego kandydata, henryka walezego) oraz spisanie artykułów henrykowskich
Jan Vermeer, Dziewczyna z perłą, 1666
1666 - holenderski malarz z delft namalował ulubiony obraz autorki bloga. zwykły, delikatny portret dziewczyny, wyważona i utrzymana w ciepłej tonacji - typowej dla artysty palety z przewagą żółci, brązu i błękitu, z delikatnymi perłowymi refleksami świetlnymi. na obrazie najbardziej zachwycić mogą dwa detale - piękne, koralowe usta dziewczyny, mięsiste, nienaturalnie błyszczące, lekko i przekornie rozchylone, ale nie dające żadnej erotycznej aluzji albo tytułowy kolczyk w uchu modelki, który według niektórych namalowany jest "dwoma pociągnięciami pędzla". wagę doskonałości detali mogą podnieść niewielkie rozmiary - 44,5 na 39 m. obraz znajduje się w mauritshuis museum w hadze.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1666 - 2 września – w londynie wybuchł wielki pożar. rozpoczął się w domu piekarza thomasa farynora przy pudding lane niedaleko mostu londyńskiego. pożar w ciągu 4 dni zniszczył 13 200 budynków, w tym katedrę św. pawła (odbudowaną potem przez christophera wrena)
Jean-Antoine Watteau, Odjazd na Cyterę, 1717
1717 - dzięki temu obrazowi watteau został przyjęty do akademii francuskiej. jego obraz jest uznawany za swego rodzaju początek epoki rokoko. tematem kompozycji jest scena z komedii dancourta "trzy kuzynki"; dziewczyna w pielgrzymim stroju występuje tam z linii chóru i zaprasza publiczność na cyterę - wyspę miłości, gdzie każdy spotka swą "bliźniaczą duszę", obiecaną nam jeszcze przez platona. watteau przedstawił ten temat w innowacyjny sposób, bowiem ukazał koniec, a nie początek podróży, do tego zastosował rzadkie w ówczesnym malarstwie ukazanie postaci odwróconych tyłem. większość przyjezdnych dobrała się w pary i wraca na statek w podróż powrotną. jedynie dwoje kochanków zostaje przy znajdującym się po prawej stronie posągu bogini wenus, jakby zaślepieni swoją miłością i niemogący zebrać się do powrotu. obserwująca ich kobieta patrzy ze smutkiem, świadoma ulotności i kruchości ich uczucia. w czasie rewolucji francuskiej studenci sztuk pięknych używali cytery jako tarczy do ćwiczeń w rzucaniu kulkami z chleba.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1717 - obrady sejmu niemego, na którym z inicjatywy konfederatów tarnogrodzkich ograniczono kontyngent wojsk saskich w polsce i liczebność polskiego wojska oraz potwierdzono wolności szlacheckie i zmniejszono władzę hetmanów.
Jacques Louis David, Śmierć Marata, 1793
1793 - ten wielki klasycystyczny malarz, jako zwolennik rewolucji francuskiej, przedstawił śmierć jean-paula marata, jednego w przywódców rewolucji, zamordowanego we własnym domu podczas kąpieli dnia 13 lipca 1793 roku przez charlotte corday, przedstawicielki opozycji. według niektórych źródeł marat musiał długo moczyć się w wodzie ze względu na chorobę skórną. charlotte weszła do jego łazienki niepostrzerzenie i zadała mu zabójczy cios w pierś. david w hołdzie wielkiemu francuzowi przedstawił scenę jego śmierci podnosząc jej do rangi sacrum, czyniąc z wanny niejaką trumnę, a z samej postaci marata postać w pozie przypominającej pozę umierającego chrystusa (odchylona na bok głowa, lekko rozwarte usta i nieodgadniony wyraz twarzy łączący ból i radość). obraz znajduje się w królewskich muzeach sztuk pięknych w brukseli.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1793 - data II rozbioru polski i zawiązania konfederacji targowickiej.
źródła: kochana wikipedia oraz
"1001 obrazów, które warto w życiu zobaczyć" pod redakcją stephena farthinga
tyle na dziś.
ciąg dalszy tylko jeśli albertowi powróci motywacja do dalszego działania i przekona się wreszcie o swoim niesamowitym potencjale i ogromnej wiedzy, której nie wolno zaniedbywać. albert, chyba mnie nie zawiedziesz?
banksy: every time i think ive painted something original, i find out that blek le rat has done it as well, only twenty years earlier.
dzięki zażartej dyskusji na moim ulubionym blogu o sztuce współczesnej dotyczącej street-artu, większych lub mniejszych inspiracji najbardziej obecnie rozpoznawalnym grafficiarzem na świecie, dowiedziałam się (shame on me!) o postaci, która już dawno przetarła szlaki sztuce ulicy i obecni tworzący w tej dziedzinie mogą tylko pozostawiać pod wrażeniem jego niesamowitych prac.
Autoportret artysty w garniturze The Blues Brothers z walizkami pełnymi szablonów
pierwsza wiadomość, jaką warto sobie zanotować na temat tego pana to to, że posiada imię i nazwisko i wiadomo o nim bardzo wiele. narodził się w paryżu w 1952 roku jako xavier prou i zaczął tworzyć swoje pierwsze prace kiedy banksy "był jeszcze w podstawówce". dlaczego został street-artystą? bo w młodości wybrał się do paryskiej wróżbiarki i przepowiedziała mu, że będzie pracował ze ścianami. wziął sobie do serca tę przepowiednię i postanowił zostać architektem (dziwne, że nie pomyślał po prostu: będę malarzem w ekipie remontującej). jednak z braku umiejętności postanowił zająć się czymś zupełnie innym...
służy mu przekonanie o tym, że pozostawienie po sobie czegokolwiek na ulicach miasta to tak tak pozostawienie tam cząstki siebie. blek le rat z francuskim wdziękiem i spokojem przyznaje, że tworzy sztukę dla siebie, a nie dla jakiejś wyższej idei, w celu zaszokowania, przewartościowania, obrazoburstwa. uważa, że wszystkie jego prace są odpowiednie dla dzieci, nikogo nie obrażają, a ich celem nie jest wandalskie zniszczenie miasta, ale przekazanie prawy o sprawach bieżących, stąd w jego twórczości dużo nawiązań do problemów politycznych i społecznych, jak również często wykorzystania elementów i motywów popularnych i szeroko znanych, jednak nawiązania te nie są tak ironiczne jak w pracach banksy'ego.
mówi, że nigdy nie uważał się za rewolucjonistę. a szkoda, bo tak naprawdę zrobił rewolucję w światowym street-arcie. kto wie, może bez jego twórczości banksy nie byłby takim, jakiego znamy?
pseudonim przyjął dlatego, że było to konieczne przy nielegalnym pozostawianiu swoich śladów na ścianach miasta. wymyślona nazwa nie miała być marką, pomysłem na sprzedanie siebie, bo w tamtych czasach (lata 80. XX wieku) nikt nie myślał jeszcze o tym, by street-art przenosić do galerii, co więcej - sprzedawać go za duże sumy (co dziś przez wielu uważane jest za zdradę tej dziedziny sztuki). nazwa "blek le rat" miała wziąć się z zafascynowania komiksem opowiadającym o amerykańskiej wojnie o niepodległość, w którym znajdował się bohater o imieniu blek le roc. niektórzy doszukują się w słowie "rat" słowa "art", które można otrzymać po przestawieniu liter.
to przezwisko świetnie wpasowuje się w jedną z pierwszych akcji artysty na ulicach paryża. na ścianach paryskiego metra, prowadzących do centrum, a potem na pola elizejskie, do centrum pompidou i na montmartre, czyli w najważniejszych punktach miasta, artysta malował stada szczurów, niemal atakujących miasto. wybór tak uroczych zwierząt tłumaczy tym, że szczury są na swój sposób wyjątkowe - poza gołębiami są jedynymi dzikimi zwierzętami w mieście, ich obecność nie jest pożądana, są szkodnikami wnikającymi w intymne warstwy naszego życia poprzez śmietniki i piwnice oraz rury kanalizacyjne do naszych domów. szczury na bleka nie chciały jednak zadomowić się tylko w paryżu. niebawem zawładnęły tuluzą, lyonem i marsylią.
potem nadszedł czas na większe prace. warto podkreślić, że blek le rat był pierwszym artystą, który na szerszą skalę rozpowszechnił użycie szablonu w sztuce ulicznej. podobno pomysł ten zrodził się, kiedy jako mały chłopiec ujrzał we włoszech jeszcze wojenną podobiznę mussoliniego wykonaną na ścianie za pomocą szablonu. drugim powodem przyjęcia techniki szablonowej według informacji zawartych na oficjalnej stronie internetowej artysty była próba odróżnienia stylu od graffiti widzianego w nowym yorku podczas podróży za ocean w 1971 roku. i tak zaczęła się przygoda mistrza graffiti szablonowego, w której pierwszy etap stanowiły wielkowymiarowe podobizny ludzi, np. prezydenta francji. jedną z prac jest także podobizna księżnej diany, która zmusiła artystę do zawitania w londynie. sam blek uważa, że podczas snu księżna objawiła mu się z prośbą o wykonanie jej podobizny w wielkiej brytanii. chodź wydaje się to dziwne, blek le rat niczym prorok grafficiarzy, wykonał tę pracę, czym zaznaczył swą obecność w londynie, obecnym królestwie banksy'ego.
Lady Diana w Londynie
potem jednak nastała era plakatów. blek tłumaczy to w ten sposób: plakaty są łatwe w nakładaniu i zdejmowaniu. argumentuje to tym, że nie chce, aby jego prace obrażały właściciela ściany, na której się znajdują. dodatkowo nakładanie posterów trwa tylko 30 sekund i jest o wiele łatwiejsze, podczas gdy praca z szablonem to minimum 2 minuty, podczas których bardzo łatwo jest zostać zauważonym przez policję. blek pomyślał o posterach po przykrym incydencie z policją, kiedy w roku 1991 został złapany za nakładanie szablonu przedstawiającego madonnę z dzieciątkiem za caravaggiem. przyłapano go akurat przy podpisie, dlatego został aresztowany i postawiony przed sądem, z którym męczył się przez rok. w tym czasie zatem narodziła się idea posterów, dzisiaj tak wiernie przyjęta przez street-artystów z całego świata. (patrz: "wyjście przez sklep z pamiątkami" banksy'ego notabene nominowany do oskara)
znów zawitał do nowego jorku, tak jakby chciał pokazać ameryce, że nauczył się z tego, co oferowały mu jej ściany, a teraz przyszedł pokazać, jak wykorzystał tę wiedzę. chciał być sławny, poza tym twierdził, że ojczyzna - francja nie nadaje się do jego działalności twórczej, z której nie może czerpać pieniędzy na farby. prawdziwa sława przyszła jednak paradoksalnie w wejściem na scenę street-artu jej największego artysty - banksy'ego. to banksy, wielokrotnie spowiadając się z inspiracji blekiem, sprawił, że "ojciec street-artu" wrócił do łask - ba, mógł wreszcie przypomnieć o sobie, stworzyć stronę internetową i trochę zarobić na swojej twórczości, co stało się realne w październiku 2006 roku podczas pierwszej wystawy w londynie. potem w 2009 wystawiał swoje prace także w australii. do dziś jest dobrym znajomym banksy'ego, uważa go niemal za syna, choć jak większość ludzi na świecie, nigdy nie widział jego twarzy. przyznaje, że są w mailowym kontakcie i często wymieniają się pomysłami. sam banksy napisał w swojej autobiografii: ilekroć myślę, że wymyśliłem coś oryginalnego, okazuje się, że blek le rat już na to wpadł, i to 20 lat temu. blek zawdzięcza banksy'emu, że street-art stał się ruchem międzynarodowym i że jest w stanie pokazać światu swoje prawdziwe oblicze, wyzbywając się przekonania o tym, że artystyczne graffiti to wandalizm.
24 sierpnia 79 roku był dniem takim jak inne, może wyjątkowo gorącym jak na pozostałe letnie dni. mieszkańcy niewielkiego miasteczka pompeje, należącego do prowincji państwa rzymskiego italii, zajmowali się swoimi codziennymi sprawami, mężczyźni być może wybierali się z rana na polowanie, dzieci najmożniejszych udawały się do szkoły, kobiety zajmowały się pracami domowymi. ten spokój zmącił jednak bezlitosny wulkan wezuwiusz, który wybuchł około południa. ogień i czarna chmura pyłu wynurzająca się z krateru całkowicie przysłoniły słońce. ludzie biegali w popłochu i ostatecznie godzili się ze śmiercią, ginąć pod deszczem rozżarzonych lapilli i popiołu wulkanicznego. większe elementy wyskakujące z wulkanu miażdżyły i niszczyły budowle, wynik około 800-letniej pracy ludzi, którzy budowali miasto od VII wieku p.n.e.
szacuje się, że erupcja trwała przez trzy dni, skutecznie dobijając tych, którym udało się uchronić przed pierwszą fazą wybuchu, ludzie padali chociażby od trujących gazów wydobywających się z wulkanu. dziś nie wiadomo, ile osób strawił wielki pożar, lecz pod popiołem odnaleziono ok. 2000 ciał. zasięg erupcji dosięgnął także herkulanum i stabię.
natura po raz kolejny zaprezentowała swój triumf nad człowiekiem.
szkielet mieszkańca Pompejów z 79 roku
jednak przyczyniając się do wymarcia miasta, warstwa popiołów wulkanicznych grubości do 6 metrów paradoksalnie zapewniła mieszkańcom i budynkom życie po śmierci, bo doskonale zakonserwowała większość tego, co znajdowało się w mieście dnia 24 sierpnia 79 n.e., często w formie niezmienionej.
pierwsze odkrycie miasta miało miejsce po koniec XVI, gdy podczas budowy kanału na miejscu dawnego miasta odkryto starożytne napisy. ciekawość ludzka doprowadziła do stopniowych badań w okolicach miasta, które miały potwierdzić istnienie jego ruin. za oficjalną datę odkrycia pompejów uznaje się dopiero rok 1748, kiedy to rozpoczęto poważne wykopaliska. od 1861 systematycznie odkopywano pozostałości po mieście; ciała ludzkie, dzieła sztuki, budowle oraz ulice, co pozwoliło na odtworzenie układu urbanistycznego miasta, z podziałem ulic i ponumerowaniem domów. kierownik prac, giuseppe fiorelli rozpoczął nawet rekonstrukcję niektórych budowli.
Po wejściu na teren wykopalisk od strony Pompejów-Villa dei Misteri przez Porta Marina, trafia się na pierwszy ważny zabytek - Forum. Jest to długa, wąska, otwarta przestrzeń otoczona ruinami najważniejszych budowli miejskich - bazyliki, świątyni Apolla i Jowisza oraz hali targowej. Via di Mercurio prowadzi na północ, do bardziej luksusowych budowli. Casa del Poetica Tragico (Dom Poety Tragicznego) zawdzięcza nazwę mozaikom, na których przedstawiono spektakl teatralny i samego poetę. Bardziej rzuca się w oczy mozaika Cave Canem (Uwaga, zły pies!) przy wejściu.
mozaika w wejściu Casa del Poetica
Mieszkańcy pobliskiego Domu Faunamusieli być bardziej towarzyscy, gdyż mozaika Ave (Witamy) zaprasza do obejrzenia atrium oraz kopii maleńkiej brązowej statuetki tańczącego fauna (oryginał w Neapolu), od której willa przyjęła nazwę.
Casa dei Vettii (Dom Wettiuszów) jest uważany za jeden z piękniejszych i najlepiej zachowanych w Pompejach. Ta kupiecka willa ze wspaniałym perystylem daje doskonałe wyobrażenie o życiu bogatej klasy średniej.
Po drugiej stronie zaczynają się tak zwane nowe wykopaliska, które zapoczątkowano w 1911 r. Od tego czasu odkryto najważniejsze dzielnice wzdłuż głównej Via dell’Abbondanza. W bardzo dobrze zachowanym Wielkim Teatrzenadal odbywają się spektakle. Zamyka on nieduży, trawiasty i obramowany kolumnadą plac Caserma dei Gladiatori (Koszary Gladiatorów) - naprawdę nie są to koszary, lecz refektarz oraz miejsce spotkań widzów z pobliskiego amfiteatru.
Wielki Teatr w Pompejach, stan obecny
Po przejściu do lewego krańca Wielkiego Teatru (schodami w dół, a następnie w górę) dociera się do Małego Teatru, gdzie za sceną można obejrzeć dobrze zachowany korytarz. Na tej kameralnej scenie latem są organizowane spektakle. Z kolei Amfiteatrnależy do najlepiej zachowanych i najstarszych obiektów tego typu we Włoszech, gdyż pochodzi z 80 r. p.n.e. Kiedyś mieściło się w nim 12 tys. osób, czyli ponad połowa ludności Pompejów. Sąsiednia Palestrato olbrzymi plac parad z basenem, gdzie młodzież bawiła się i uprawiała sport.Bawiono się tam prawdopodobnie także w chwili katastrofy, gdyż w południowo-wschodnim zakątku znaleziono wiele szkieletów młodych ludzi próbujących uciekać przed kataklizmem.
Na północ od Palestry, za Via Abbondanza, stoi Casa di Loreio Tiburtino (Dom Loreiusa Tiburtinusa), śliczna willa z wielkimi frontowymi drzwiami z brązu.
W trakcie zwiedzania nie wolno pominąć Villa dei Misteri, poza głównym terenem wykopalisk, w pobliżu Porta Ercolano. Jest to chyba najlepiej zachowany budynek pałacowy w Pompejach, wzniesiony w III w. p.n.e. Budynek zawdzięcza nazwę serii malowideł w jednej z dużych komnat. Przedstawiono na nich wtajemniczanie młodej kobiety w misteria dionizyjskie.
najważniejszymi pozostałościami sztuki rzymskiej w pompejach są jednak świetnie zachowane mozaiki i malowidła ścienne, jedyny znany nam przykład malarstwa rzymskiego.
malarstwo pompejańskie
jak czytam, malarstwo pompejańskie podzielona na cztery style
1)styl inkrustacyjny/ strukturalny (II p.n.e. - 80 p.n.e. ~ sztuka helleńska)
przede wszystkim były to dekoracje ścienne z zastosowaniem sztukaterii (= stiuki i inne elementy dekoracyjne wykonane z gipsu) najczęściej imitujących marmur czy alabaster (miały udawać płyty z tych materiałów) dzięki zastosowaniu sztukaterii ścianę dzielono na trzy poziome części; najniższa naśladowała cokół i ortostaty (=dolna część ścian pomieszczenia świątyni, w której znajdowało się bóstwo wykonana z dużych bloków kamiennych), kolorystyka którego - na ogół żółta - naśladowała drewno; część środkowa złożona była z płaskich płyt układanych poziomo, które imitowały marmury, część tę wieńczył często gzyms ze stiuku ozdobiony ząbkami; pas górny była to biała gładka ściana, czasem urozmaicona pasem drugiego gzymsu. ściany takie były dodatkowo ozdabiane pilastrami. najwyższy pas, gzymsy i pilastry malowano kolorem białym.
2)styl architektoniczny (90 p.n.e. - 15 n.e.)
w stylu tym pojawiają się obrazy iluzjonistyczne często przedstawiające pejzaż czy architekturę, mające na celu optyczne powiększenie przestrzeni. na ścianach pojawiały się imitacje obrazów scen mitologicznych mających miejsce na tle krajobrazu. odchodzono od sztukaterii, koncentrując się na rysunku (zamiast gipsowych "udawanych" elementów architektury po prostu je malowano). w kolorystyce dominowały barwy: biała, czerwona, żółta, zielona i fioletowa. po 70 r. p.n.e. wprowadzane były malarskie iluzje naśladujące prześwity w ścianach. styl ten początkowo nie różnił się od pierwszego, bowiem namalowane kolumny także dzieliły ścianę na trzy części, gdzie środkowa (interkolumnium) była wyraźnie wyeksponowana.od roku 50 p.n.e. malowidła zaczęły przypominać dekoracje teatralne, wprowadzony został też pejzaż ogrodowy z ogrodową architekturą. później popularne stały się malowidła na całej ścianie tak, by ściana wydawała się przezroczysta lub jakby w ogóle jej nie było - miały odsłaniać to, co na nich namalowano - naturę
*do najpopularniejszych tego typu malowideł należą te z tajemniczej willi przedstawiające rytuały dionizji.
3) styl ornamentalny/ orientalny/ egiptyzujący (20 n.e. - 50 n.e.)
w stylu tym porzucono iluzjonizm na rzecz ścisłej symetrii podziału ściany i dekoracji znajdującej się w centrum kompozycji. ścianę według tego stylu dzielono zarówno poziomo jak i pionowo, chociaż wciąż prym wiódł podział na trzy części poziome: cokół, część środkową i górną. w wydzielonej podziałem pionowym, w środkowej części ściany dopuszczany był podział na trzy lub pięć płaszczyzn, rozdzielonych malarskimi motywami geometrycznymi lub roślinnymi w formie girland rozwieszonych pomiędzy smukłymi kolumienkami. w tle pojawiły się delikatne motywy ptaków lub częściowo fantastycznych zwierząt. często wprowadzane były rośliny i zwierzęta charakterystyczne dla pejzażu egipskiego. po 25 roku nastąpił pewien powrót do iluzji przez wprowadzenie w wydzielonych kwaterach obrazów przedstawiających widok na otwartą przestrzeń (np. wyobrażenie prześwitu) lub okna z widniejącym w dali pejzażem architektonicznym.
* najczęściej na czerwonym, zielonym lub czarnym tle motywy girland, kupidynów i portretów; temat mitologiczny powtarza się na centralnym architrawie każdej ściany. najbardziej reprezentatywny dla tego stylu jest dom vettich oraz fronton lukrecjusza.
4) styl czwarty /architektury fantastycznej/ (50 - 100 n.e.)
styl ten jest najbardziej popularny, był stosowany również w rzymie przy budowie złotego domu nerona.
w stylu tym malowano głównie obrazy przedstawiające wielkie prześwity, imitujące wielkie sale, komnaty o otwartych drzwiach i oknach, loggiach i balkonach. często stworzona pędzlem artysty architektura jest nierealna - niezgodna z zasadami perspektywy czy innych zasad ówczesnego budownictwa. w stylu tym całkowicie zanikł podział ściany na trzy części. często malowano obrazy o tematyce mitologicznej.
* w swej dekoracyjności jest to styl prawdziwie barokowy, nasycony fantastycznymi kompozycjami łączącymi postacie ludzkie z chimerycznymi zwierzętami, girlandami i innymi elementami zdobniczymi.
w sposób niezależny od głównych prądów w stylach malarskich rozwijały się także dekoracje o innej tematyce. W jadalniach często spotykane były malowidła przedstawiające martwe natury złożone z ryb, ptaków, owoców, szklanych naczyń z wodą. według przekazów niektóre obrazy były namalowane z taką dokładnością, że ptaki podlatywały do namalowanych owoców z zamiarem wyskubania ich z murów ścian.
spotykane są też malowane wprost na ścianach portrety najprawdopodobniej mieszkańców domów, wśród których najpopularniejszy jest portret pary małżeńskiej oraz dziewczyny z rylcem, często tytułowany jako portret safony. często niektórzy doszukują się w tych portretach podobieństwa do malowideł z fajum.
w odkrytym basenie znaleziono także liczne malowidła o tematyce erotycznej, które papież uznał za niestosowne dla dzieci. zresztą malowidła, akty i tematyka miłosna były dość częstym motywem malowideł ściennych w pompejach, chociażby te znajdujące się na omownym domu publicznym.
malarstwo w pompejach wykonywano techniką fresco. zachowały się one do XVIII doskonale dzięki pokrywającymi je warstwami popiołu wulkanicznego, ochraniającego od wody i powietrzna. jednak wraz z odkopaniem pompejów i wielką falą turystów oraz niekończącymi się badaniami i wykopaliskami w tym miejscu od dawna mówi się o niszczeniu tych niesamowitych zabytków. czy tak jak w przypadku malowideł naskalnych w lascaux zbyt nadgorliwa ciekawość człowieka doprowadzi do zniszczenia dorobku ludzkiej kultury i uniemożliwi następnym pokoleniom cieszenia się tymi dziełami poprzez zobaczenie ich na własne oczy?
